stichting bewonersplatform langdonk

‘Langdonk is wel een mooie wijk', zegt een bewoner van de Reginadonk, 'met voldoende ruimte; je kijkt
niet bij elkaar op tafel’. Een bewoner van de Isabelladonk is het daar helemaal mee eens: ‘Wij vinden de
buurt hartstikke goed. We wonen niet aan een doorgaande straat en zitten hier prima. We kijken niet bij
de overburen op d’r bord en zij niet bij ons. Ook de kinderen hebben volop ruimte. Langdonk is mooi
open. Het groen is hier perfect.’
Bewoners van Langdonk stellen dan ook graag in de wijk te wonen. ‘Het is een prettige wijk om in te
wonen. Open, veel groen, veel afwisseling van bomen en struiken. Jammer genoeg worden de
grasvelden tot poepvelden. Maar dat is niet de wijk, dat ligt aan het gedrag van de bewoners.’ Daarbij is
men het meest positief als men in Bovendonk woont of op een ‘heren’donk (het gouden randje), maar ook
bewoners van de ‘dames’donken waar relatief veel problemen zijn, willen er het liefste blijven: ‘We laten
ons niet wegjagen.’ Maar soms verhuizen bewoners toch, vanwege overlast of omdat het ontbreekt in
Langdonk aan woningen en voorzieningen voor ouderen:
     * ’De laatste twee jaar is het een stuk minder geworden. Er zijn veel verhuizingen door de
          hangjongeren.’
     * ‘In de Evelindeflat zijn heel veel verhuizingen, vooral door de (allochtone) jongeren.’
     * ‘Er zouden meer huurwoningen voor ouderen of mensen met een gebrek in Langdonk moeten
          komen. Met een passend huis en een wijk-/gezondheidscentrum blijven mensen lang in
          Langdonk wonen. Wij zouden dan zeker gebleven zijn.”
Het gedrag van bewoners, jeugd en volwassenen, op het gebied van rommel op straat en overlast is de
meest gehoorde klacht. ‘Zelf wonen we hier prima', zegt een bewoner van de Lindenburg, ‘de
appartementen zijn goed, maar de omgeving… Langdonk is het ondergeschoven kindje. Alles wordt hier
gedropt.’

In Langdonk bestaat 70% van het woningbestand uit rijtjeshuizen. Dat is het meeste van heel
Roosendaal. Het aantal vrijstaande en twee-onder-één-kap huizen is dan ook laag, respectievelijk 8% en
9%. Alleen West scoort hierbij slechter. Het aandeel etagewoningen is 13%.
Langdonk kent relatief veel koopwoningen: 58% tegenover 33% corporatiewoningen en 9% particuliere
verhuur. Daarmee scoort Langdonk gemiddeld voor Roosendaal. Een deel van de koopwoningen bestaat
uit corporatiewoningen die aan de huurders zijn verkocht. Vooral in delen van Bovendonk, Dingenadonk,
Isabelladonk en Luciadonk. Daarnaast zijn er koopappartementen voor ouderen aan de Lindenburg en
vormen de zogenoemde ‘herendonken’ met vrijstaande koopwoningen of tweekappers het ‘gouden’
randje van de buurt. De huurprijs van de huurwoningen in Langdonk is hoger dan in Centrum, Oost,
Noord, West en de dorpen. Oorspronkelijk zijn er dan ook vooral middenklassers komen wonen, die over
het algemeen als het puur om hun huis gaat, het groen, het onderhoud door Aramis en de gemeente,
tevreden zijn. ‘Ik woon hier heel graag. Met mijn scootmobiel ben ik overal zo. Als ik klachten doorgeef,
worden oneffenheden zo hersteld,’ zegt een Bovendonker. ‘Mijn huis is al “levensloopbestendig” en er zit
een apotheek bij het winkelcentrum,’ stelt een bewoner van de Boudewijndonk. ‘Het is hier prachtig
wonen met veel groen. Het mooiste van Roosendaal. Ik zou hier echt niet weg willen. Ik heb in huis alles
op de begane grond. Van mijn overbuurvrouw heb ik toen ik ziek was, goede zorg gehad en mijn kinderen
wonen in de buurt,’ geeft iemand van de Alexanderdonk aan. ‘Aramis is een goede huisbaas. Als er iets
niet in orde is, wordt het nog dezelfde of de volgende dag gemaakt,’ vindt iemand van de Elisadonk. Een
bewoner van de Agathadonk denkt daar anders over: ‘ Het huis is goed en ruim en licht, maar wel vochtig
en slecht geïsoleerd. Een ruimte was helemaal rot geworden. Er hing een muffe lucht boven. Ik kreeg
weinig medewerking van Aramis. Er is niet opgeknapt, maar ze hebben wel de huur verhoogd tot € 583,-‘.
Ook al stelt een bewoner van de Boudewijndonk een ‘levensloopbestendig’ huis te hebben, volgens de
Thuiszorg ontbreekt het daar nu juist aan in Langdonk. ‘Er zijn weinig “zorgvriendelijke” huizen.
Groenhuijsen bouwt op allerlei plaatsen wel aanleunwoningen. Maar er zouden ook meer
“levensloopbestendige” huizen moeten komen, meer toegesneden op hulpverlenen, in één bouwlaag,
zonder trappen.’ Een bewoner van de Isabelladonk vindt dat ook: ‘Ik heb drie verdiepingen. Zolang ik de
trap nog op kan, is dat mooi. Maar voor oudere mensen moeten er aangepaste huizen komen.’ En: ‘Ik zou
niet zo gauw uit Langdonk weggaan. Misschien als ik naar iets gelijkvloers moet in onze prijsklasse. Er
moet meer aandacht komen voor de huizenprijs voor ouderen’. Anderen vinden, dat er meer
huurwoningen voor ouderen of mensen met gebreken in Langdonk moeten komen:
    * ’Er zijn genoeg van dergelijke woningen in de koopsfeer.’
    * ‘Langdonk is een mooiere wijk dan Kroeven. Er zouden alleen nog betaalbare seniorenwoningen
        moeten komen. Er is nu alleen dure koop en dure huur voor ouderen.’
    * ‘Er moeten goede huurwoningen voor ouderen komen. Er zou een speciaal complex voor
        ouderen gebouwd moeten worden.’
    * ‘Er zouden ook bejaardenhuizen in Langdonk moeten komen. Of eigenlijk gezinswoningen,
        huizen voor ouderen en gehandicapten, allemaal aan een plein.’
Men waardeert de eigen woning volgens de Bewonersenquête met 7,4. Dat is geen slechte score, maar
de gemiddelde waardering in Roosendaal is met 7,7 toch hoger.

Woonomgeving
Het oordeel van Langdonkers over de fysieke woonomgeving is negatiever dan het gemiddelde van
Roosendaal. Het aantal klachten over grijs, groen en overige zaken daalde in 2006 weliswaar, maar
behoorde in Langdonk-Oost toch tot het hoogste van heel Roosendaal. 67% stelt desondanks graag in de
wijk te wonen en 56% vindt zelfs dat je het goed getroffen hebt als je in Langdonk woont. Het oordeel
over de fysieke woonomgeving is 6,9 waarbij Bovendonk het hoogst scoort (7,3) en Langdonk-Oost het
laagst (6,7). Ter vergelijking: voor de hele gemeente Roosendaal is dit 7,2.
Dit negatieve oordeel vinden we ook terug in uitspraken van geïnterviewden over de leefomgeving: ‘Ik
heb altijd in een fijne buurt gewoond en nu hier… Als ik een mooi huurhuis kan vinden, dan ben ik zo weg.
Ik schaam me nu voor mijn visite. Die omgeving…’
Ook ambtenaren van de gemeente Roosendaal erkennen dat de leefbaarheid m.b.t. de woonomgeving in
Langdonk hier en daar onder druk staat.
    * ‘De wijk heeft twee kanten. De dure koop-buitenrand met weinig problemen en de kern van de
        wijk, van de ring, met een menging van huur en koop. Hier vindt ook overlast plaats. De pleintjes
        in deze middendonken zijn niet optimaal. De auto’s zijn zeer dominant aanwezig; op het ene plein
        wat meer dan op het andere. De pleintjes zien er daardoor niet gezellig uit. Er staan veel bomen.
        Een collega heeft er een speelplekkenplan voor gemaakt.’
    * ‘Een positieve leefbaarheid is extreem geconcentreerd aanwezig voor sommige groepen, ook
        qua infrastructuur. Aan de leefbaarheid bij de pleintjes moet echt iets gebeuren. Misschien is er
        een mix te maken met voorzieningen voor ouderen.’
    * ‘Er zijn veel eengezinswoningen en hier en daar een geïsoleerde flat. Het geheel ziet er best leuk
        uit. In de buurten met huurwoningen wordt het onveiliger.’
    * ’20 jaar geleden waren m.n. de Elisa- en Reginadonk al buurten waarop sleet zat. Ik vind in het
        algemeen dat we meer toe moeten naar het mengen van huur- en koopwoningen in plaats van
        dat we die woningtypes concentreren. Daardoor blijft een buurt beter leefbaar.’
    * ‘Er is veel openbare ruimte, die “semi-privaat” is in de veronderstelling dat buurtgenoten het daar
        zelf en onderling wel zouden regelen. Later werden de schuttingen toch dominant. Het werd
        allemaal meer privaat dan publiek. Contacten gingen er ook niet op vooruit. Rolluiken,
        dichtmaken van tuinen, camera’s enz. Jammer. Het zijn veelal bunkertjes geworden, waardoor
        het gevoel voor het geheel verloren gaat.’

Het negatieve oordeel van bewoners over de fysieke woonomgeving heeft een aantal oorzaken, die soms
heel verschillend blijken te liggen, en waarvoor ze soms ook al oplossingen hebben. De ergernis spitst
zich toe op een aantal terreinen: slecht onderhoud van het grijs en groen, hondenpoep op de grasvelden
en op straat, rommel op straat, onderhoud van de tuinen, schuttingen, verlichting, lawaai, overlast van
medebewoners (vooral allochtone kinderen en jongeren) en gebrek aan speelmogelijkheden voor
kinderen. Maar ook op een gebrek aan kunst in de wijk: ‘Bij het gebouw van de Thuiszorg, bij de kerk,
stonden eerst zeven beelden. Die zijn weggehaald en in West geplaatst. Dat is gebeurd vanwege
vandalisme. Als je het rapaille beloont op deze manier, dan komt er nooit een eind aan.’
Hierna een greep uit de verdere uitspraken van bewoners en andere geïnterviewden.

Grijs en groen en hondenpoep:

* ‘Sommige plantsoenen worden wekelijks gedaan, andere nooit. Verderop moesten ze door regen
   stoppen. Twee maanden hebben ze de rotzooi laten liggen. Toen ging een hoveniersbedrijf er
   drie dagen aan de slag. Een week later kwam een gemeentelijke shovel en die gooide alles eruit.
   Pure verspilling’ (bewoner Bovendonk).
* ‘Ik vind het erg dat de plantsoenen er zo slordig uitzien. Vroeger was het allemaal heel netjes. Ze
   wieden te weinig, en wat ze wieden ruimen ze niet op; het blijft soms weken liggen. Zijn dat
   andere afdelingen? Dan mag het wel eens beter georganiseerd worden’ (bewoners
   Alexanderdonk).
* ‘Er staan te dichte bomen en struiken in de buurt. Als het opener wordt, komt er meer licht, meer
   uitzicht, wordt het netter’(bewoner Dingenadonk).
* ‘Ik loop regelmatig een rondje. De stoepen van de buitenste rand zijn allemaal zo verzakt! Voor
   mensen die slecht ter been zijn is het niet te doen. De binnenste rand is wel netjes’(bewoner
   Alexanderdonk).
* ‘Trottoir, groen, daar schort hier veel aan. Veel mensen zijn allergisch voor zilverberken. Toch
   worden die steeds weer geplaatst. In deze buurt wonen veel bejaarde mensen. Ik heb zelf al
   moeite met deze stoep’ (bewoner Reginadonk).
* ‘De bestrating van de voetpaden is erbarmelijk’ (bewoner Lindenburg).
* ‘Dit was de mooiste wijk. Als je nu de trottoirs ook ziet…’ (bewoner Lindenburg).
* ‘Ze moesten ook het onkruid eens weghalen en de hoge bossen snoeien. Die groeien nu over de
   stoep. Er wordt van alles in de tuintjes gegooid. Ik heb liever mooie, nette tuinen, zoals vroeger’
   (bewoner Elisadonk).
* ‘Bij de vernieuwing van de ring onlangs zijn er veel struiken weggehaald en zijn daar grasvelden
   voor in de plaats gekomen. Eén groot poepveld voor honden!’ (bewoner Boudewijndonk).
* ‘In de wijk is alles netjes, groen keurig weggesnoeid, jonge aanplant. De boompjes zijn prachtig.
   Maar hier op het pleintje zou ik zeggen: haal die struiken in het midden eruit en laat dat
   dichtstraten. Nu gooien kinderen de aarde over de bestrating, ligt het vol met poep en pies van de
   honden. Ook aan de bestrating moet wat gedaan worden, het zakt aan alle kanten. Het groen en
   de bestrating zijn slecht’(bewoner Elisadonk).
* ‘Er groeit veel te veel onkruid overal. Het groen, de stoep, het wordt bijgehouden met lapwerk.
   Alles verpaupert. Het wordt in de wijk allemaal minder. Er kunnen toch wel meer afvalbakken
   komen. Het hoeft niet om die paar meter, maar ik wil ook niet met afval of hondenpoep blijven
   lopen. Je moet het wel kwijt kunnen’ (bewoner Odiliadonk).

                                                             bovendonk trotoirs

* ‘Bij de speeltuin aan de Reginadonk lopen veel honden, die plassen en poepen, terwijl het voor
    spelende kinderen is. Ze moeten daar de honden weghouden. Kinderen willen in het zand
    kunnen spelen. Er zouden meer bakken geplaatst kunnen worden en borden tegen hondenpoep.
    Dat dat ook niet op de stoep mag. De politie of de gemeente moet daar tegen optreden. Ze
    moeten een fikse boete geven zoals in Duitsland’ (bewoner Reginadonk).
* ‘Het is een prettige wijk om in te wonen. Open, veel groen, veel afwisseling van bomen en
    struiken. Jammer genoeg worden de grasvelden tot poepvelden. Dat is niet de wijk, dat ligt aan
    het gedrag van de bewoners. Het grote grasveld tussen het winkelcentrum en de Evelindeflat is
    goed. Daar wordt door de middelbare scholieren ook gesport. Bij de drie berken stonden eerst vijf
    à zes kunstwerken. Die zijn kapotgemaakt en niet meer teruggekomen’ (Evangelische
    gemeenschap).
* ‘Bijna nooit zie ik iemand met een zakje of een schepje lopen om de hondenpoep op te ruimen.
    Maak nu eens duidelijke regels. Bekeuren die overtreders. Ze laten die beesten zelfs in mijn
    voortuin poepen en plassen. Dat doe je toch niet?’ (bewoner Luciadonk).
* ‘Er is overal hondenpoep op de grasvelden. Maak dan een hondenuitlaatveld. Soms staat er bij
    een voetbalveldje een bord met “geen honden”, maar ze luisteren niet. Bij de C1000 staan twee
    goaltjes, maar de hondenbezitters gooien daar ballen weg voor de honden. Sommige kinderen
   zijn bang voor honden’( kinderen 8-10 jaar Flaviadonk).
* ‘Een hondenuitlaatterrein is nodig. Wij hebben ook een hond en gaan er netjes mee om.
    Sommigen laten hun hond overal kakken. Ook op de stoep en op speelveldjes, overal ligt poep’
   (bewoner Odiliadonk).

Rommel op straat:

* ‘De onhygiënische aanblik bij de ingangen van het winkelcentrum “de Lindenburg” is zo smerig
   dat wij voortaan elders boodschappen gaan doen.’
* ‘De leerlingen van Gertrudis komen hierlangs op weg naar het winkelcentrum, naar de C1000, en
   die laten heel veel afval, zwerfvuil achter. De school zou er iets aan moeten doen’ (bewoner
   Dingenadonk).
* ‘Laatst kwamen ze hier kleding ophalen. Die buitenlanders zetten dan ook schuimrubber en
   rommelhout erbij. Dat laten de ophalers staan. Dat blijft dan dagen zo buiten slingeren. Gelukkig
   hebben we mondige buurtbewoners’(bewoner Bovendonk).
* ‘Langdonk begint steeds meer te verpauperen, vooral in de binnenste donken en m.n. door de
   buitenlanders en wat ze aan lawaai en verkeersoverlast veroorzaken. Al dat vuil dat wordt
   weggesmeten, Gelukkig zijn er meer bakken gezet en die worden wel gebruikt’ (bewoner
   Alexanderdonk).
* ‘Er is te weinig toezicht. Mensen werden aangeschreven om hun rommel op te ruimen of het zou
   op hun kosten worden gedaan. Het gebeurde, op de laatste dag die was gegeven. Maar dan is
   het toezicht weg en gaat alles weer gewoon verder op de vervuilende manier’(bewoner
   Reginadonk).
* ‘Er zijn te weinig prullenbakken in de buurt. Kinderen gooien veel rotzooi weg. Vooral kinderen
   van de scholen die overal zijn’(bewoner Reginadonk).
* ‘Er staan twee afvalbakken voor de flat. Die zijn nog steeds niet opgeruimd’ (bewoner
   Lindenburg).

Onderhoud van de tuinen, schuttingen:

* ‘We wonen hier nu 11 jaar en toen was dit het mooiste pleintje van de wijk. Moet je nu eens
   kijken. De tuinen worden niet bijgehouden. De bewoners hebben daar een brief over gehad,
   maar geven er geen gehoor aan. Ook bij die dwarsrijtjes. Net buiten de poort en de oprit is het
   een en al onkruid en rotzooi (bewoner Elisadonk).
* ‘Diverse buurtpleintjes gaan achteruit. Dat komt ook wel omdat er een ‘bepaalde categorie’
   bewoners gaat wonen. Nee, van verschillende nationaliteiten, ook Nederlands. Het wordt
   zichtbaar door het niet onderhouden van de voortuintjes. Er is een groot verschil tussen de
   pleintjes waar mensen dat bijhouden en waar dat niet gebeurt. Ze zouden de pleintjes goed
   moeten onderhouden en niet laten verpauperen, vernieuwen wat vernieuwd moet worden. De
   mensen die vernielen daarop aanspreken ’(Evangelische gemeenschap).
* ‘Ik zou voor geen goud op b.v. de Reginadonk willen wonen. Er woont ook veel asociaal goed bij
   de Lindenburg, aan de Agatha-, Brigitta- en Dingenadonk. Wat voor troep die in de voortuin
   hebben staan, zoals karretjes van de C1000, soms wel drie tegelijk! Dat zijn wel de ergste
   donken. Ik zou er van mijn leven nog niet gratis tussen willen wonen. Ook de Elisa. Al die
   pleintjes’ (bewoner Luciadonk).
* ‘Dankzij het schuttingenproject van Aramis is het wel netter geworden. Nabij Binnen de Donken
   wordt niets aan de tuin gedaan. Die mensen hebben er geen gevoel voor. Dat geeft zo’n
   verpauperd aanzicht’ (bewoner Alexanderdonk).
* ‘De schuttingen hier zijn slecht. Nu liggen veel “tuinen” in het zicht en dat is jammer’(bewoner
   Boudewijndonk).

* ‘De omgeving is verschrikkelijk. Het lijkt de Schilderswijk wel. Schuttingen op half elf, “kut” en “lul”
   en dergelijke woorden erop. het Is een schandaal. Waarom hebben ze die huizen met de
   achterkant naar de straat gebouwd? Dat soort mensen gooit alles op straat en hier buiten onder
   het balkon’(bewoner Lindenburg).
* ‘De tuinen van de allochtone huurders zien er niet uit. Ook met de achtertuinen is het droevig
   gesteld. Het is zo’n contrast met hoe de wijk eerst was’ (bewoner Lindenburg).
* ‘Er is veel openbare ruimte, die “semi-privaat” is in de veronderstelling dat buurtgenoten het daar
   zelf en onderling wel zouden regelen. Later werden de schuttingen toch dominant. Het werd
   allemaal meer privaat dan publiek. Contacten gingen er ook niet op vooruit. Rolluiken,
   dichtmaken van tuinen, camera’s enz. Jammer. Het zijn veelal bunkertjes geworden, waardoor
   het gevoel voor het geheel verloren gaat’ (gemeenteambtenaar).

Verlichting:

* ‘De lantaarns gaan ’s avonds te vroeg aan. Ze branden terwijl het hartstikke licht is. Wat een
   verspilling! Maak elektrische sensoren aan de lantaarnpalen, zodat ze uitgaan als er licht genoeg
   is’ (bewoner Alexanderdonk).
* ‘Er zou wel eens fatsoenlijke verlichting mogen komen’ (bewoner Boudewijndonk).
* ‘Het is op veel plekken te donker. Ze bezuinigen op de verkeerde dingen. Hier was een lantaarn
   bij het voetpad kapot. Duurde máánden voor die gemaakt was. Klagen via 555? Ik mailde een
   verzakking. Nu na anderhalf jaar zit-ie er nog’ (bewoner Isabelladonk).
* ‘We hebben hier ook een betere verlichting nodig. Een lantaarn is al een hele tijd kapot, maar het
   maken duurt erg lang’ (bewoner Elisadonk).

Lawaai:

* 'Dit is een heel fijne wijk om in te wonen en dat doe ik sinds 1972. We hebben hier weinig
   overlast. Een paar jaar terug wel geluidsoverlast van buren die de boxen buiten zetten. De
   toenmalige wijkagent heeft dat keurig opgelost’ (bewoner Boudewijndonk).
* ‘De hangjongeren komen nu bijeen op het veld met de twee goaltjes. Het zijn grote groepen
   jongemannen (een man of 15 van circa 15 tot 23 jaar) en ze gaan door tot ver na middernacht,
   heel luidruchtig, veel geschreeuw. Het zijn allemaal buitenlanders en er zijn regelmatig
   opstootjes, ruzie. Bij goed weer word je gek van de herrie. Ik slaap met het raam open en ze
   gaan door tot na 1 uur’ (bewoner Luciadonk).
* ‘Door al dat schreeuwen en die agressie zit je niet lekker in de tuin’ (bewoner Elisadonk).
* ‘Die twee jongens zijn alles moedwillig aan het verzieken. Ze storen zich aan niets en niemand.
   Laatst kwamen wij ‘nachts om twee uur thuis en toen waren zij midden op straat een auto aan het
   spuiten. En een kabaal!’ (bewoner Odiliadonk).
* 'De buren draaien soms knoertharde muziek. Zit ik in de tuin en dan komt Frans Bauer. Ik zet ook
   wel eens een nummer hard, maar niet de hele middag lang’( bewoner Luciadonk).
* ‘Het fietspad dat hierlangs loopt is een grote ergernis. Er rijden ook brommers op en dat ’s
   ochtends al heel vroeg. Dat gaat knoerthard met zo’n uitlaat. ’s Avonds ook. Zoveel herrie. Ik
   word er wakker van (bewoner Luciadonk)

Uit sommige uitspraken bleek het al, een deel van de ergernis wordt veroorzaakt door mensen met
andere gewoontes. Het spitst zich toe op ‘asocialen’ en allochtonen (vooral kinderen en jongeren). Zie
daarvoor ook die paragrafen.

Bevolking:

* ‘Ze zouden meer huurhuizen moeten verkopen, dat is beter voor het onderhoud en de zorg. Er
   zijn veel andersoortige mensen, die zijn veel slordiger dan wij’ (bewoner Alexanderdonk).
* ‘Hier op de hoek wonen mensen die er een zooitje van maken. Ze zetten auto’s, een caravan,
   vuilnis in karretjes, stapels kratten bier in de tuin. De buren hebben bergen geluidsoverlast. Die
   gasten verknallen het woongenot van de halve straat. Er gebeuren nog een keer ongelukken’
   (bewoner Odiliadonk).
* ‘De huizen hier worden alleen aan buitenlanders toegewezen. Elk huis dat vrij komt gaat naar
   een Marokkaan met vier of vijf kinderen. Ook Polen worden met vijf of zes personen bij elkaar
   gezet. Zo gaat de buurt achteruit en is er geen sprake van integratie. Het is beter als in buurten
   verschillende nationaliteiten door elkaar wonen met een meerderheid van Nederlanders. De
   tuinen en de buurt moeten netjes worden’ (bewoner Agathadonk).
* ‘Veel buitenlanders zijn naar de buurten met huurwoningen in Langdonk gekomen bij de
   renovatie van Kalsdonk. Die leiden een eigen leven en zoeken geen aansluiting. Ze laten hun
   kinderen tot laat buiten lopen. Die hebben een andere levensstijl. Er verandert veel de laatste
   jaren. In huurwoningen komen toch de mensen die financieel onderaan bungelen. Laatst werd er
   een wietkwekerij op zolder opgeruimd’ (bewoner Odiliadonk).

Opvallend is dat er ondanks die wietkwekerij niet echt veel klachten over ongewenste activiteiten als
bijvoorbeeld drugshandel zijn, met uitzondering van de Elisadonk (‘Bij de Elisadonk wordt in drugs
gehandeld. Dat is allang bekend, maar er wordt niet ingegrepen. De gemeente zou veel sneller moeten
reageren op signalen van bewoners. Die merken het ’t eerst, ook bij ruzies tussen bewoners’), en dat de
rust in de wijk als gemiddeld wordt ervaren. Langdonk hoort echter, en dat zal gezien het voorgaande niet
verbazen, niet tot de wijken waar men gemiddeld erg lang woont (hoewel slechts 11% aangeeft te willen
verhuizen). Bovendien is het aantal vertrekkers groter dan het aantal vestigers. Langdonkers verhuizen
vooral naar Noord, Kroeven en Tolberg.

Instellingen als de Thuiszorg en SIW benadrukken de mogelijkheden die Langdonk heeft:
* ‘Langdonk is een mooie wijk. Er is veel van te maken. Het bewonersplatform kan daar een
   actieve rol in vervullen’ (SIW).
* ‘Als iedereen meedoet kan er nog het nodige aan Langdonk verbeterd worden. Wat “levendiger”
   groen, voorzieningen voor alle doelgroepen, een terrasje bij ons gebouw voor onze cliënten. Doe
   het ook op de goede manier. Laat jongeren meebeslissen over wat waar moet komen en koppel
   er ook meteen verantwoordelijkheden, plichten aan vast. Het gaat uiteindelijk toch om normen en
   waarden? Als je vindt dat de wijk zich wat ontwikkelt van middenklasse- naar probleemwijk, pak
   dat dan aan. Als er “moeilijke “ groepen gehuisvest worden, eis dan een tegenprestatie. Stel
   regels die ook gehandhaafd worden’ (Thuiszorg).

Aramis

Die laatste opmerking van de Thuiszorg kan bijvoorbeeld Aramis zich aantrekken. Over het algemeen zijn
de bewoners van de huurwoningen wel redelijk tevreden over hun huisbaas. ‘Aramis is een goede
huisbaas. Nog dezelfde dag of de volgende wordt het gemaakt’ (bewoner Elisadonk). Maar er zijn ook
klachten en die hebben onder andere nu juist daar mee te maken:
* ‘Dit pleintje is een achterbuurt aan het worden. Sommige mensen onderhouden hun tuin
   helemaal niet. Aramis zou er meer achteraan moeten zitten. Op de Reginadonk stuurde de
   opzichter een brief en daarin stond: als u niet opruimt, doen wij het op uw kosten. Dat helpt wel’
   (bewoner Agathadonk).
* ‘Jammer dat verschil tussen huur- en koophuizen. Mijn schoonzuster heeft op Elisadonk
   gewoond en daar lagen de spuiten op straat. Daar is alles slecht onderhouden. Er zou door de
   gemeente en Aramis beter naar gekeken moeten worden. Maar het ligt niet alleen aan hen, ook
   aan de mensen zelf ‘ (bewoner Isabelladonk).
* ‘Zo gauw een woning van Aramis leegkomt, komen er gelijk allochtonen in in plaats van
   Nederlanders. Er kwamen hier drie woningen leeg, allemaal toegewezen aan allochtonen. Je
   vraagt je steeds af: hoe komen ze aan zoveel punten? Ik heb er geen hekel aan, maar geef er nu
   eens enkelen een huis in de buurt van de directeur van Aramis. Moeten we zelf met z’n allen in
   het bestuur van huurdersvereniging “Dijk & Donk” gaan zitten? Bij de medewerkers van de
   buitendienst van Aramis kreeg je als je iets zei het gevoel dat je uitgelachen werd. Ik heb er
   eerder wel over gedacht om aanspreekpunt in deze buurt voor Aramis te worden. Maar daar voel
   ik niets voor als je geen medewerking krijgt’ (bewoner Reginadonk).
* ‘De woningtoewijzing loopt niet zoals ze beweren. Tot en met het dubbel uitgeven van een
   woning’ (bewoner Isabelladonk).
* ‘Aramis is bezig met hekken en schuttingen, maar daarvoor komt er huur bij. Ik had m’n eigen
   schutting staan. Onderhoud? Als er iets aan is, is het voor eigen rekening. Ze komen buiten
   schilderen als het regent. De rest is voor jezelf. Het schoonmaken van de goot moet echt in het
   huurpakket. Het heeft toch geen effect als ik alleen mijn goot schoonmaak?’ (bewoner
   Elisadonk).
* ‘Ik vind dat er “binnen de ring” sprake is van steeds meer verloedering. Als ik zie wat ze nu
   allemaal toestaan, sommige schuttingen… Dat neem ik Aramis kwalijk, dat het zo verloedert. Bij
   nieuwe bewoners wordt er wel meteen een nieuwe schutting geplaatst. Vroeger was het zo mooi.
   Er moesten weer buitendienstambtenaren komen. Je moet optreden tegen mensen die er een
   zooitje van maken’ (bewoner Lindenburg).
* ‘Het huis is goed en ruim en licht, maar wel vochtig, vooral in de doucheruimte, en slecht
   geïsoleerd. Een ruimte was helemaal rot geworden. Er hing een muffe lucht boven. Ik kreeg
   weinig medewerking van Aramis. Ik werd onder druk gezet. Je moet dit huis accepteren met de
   klachten over vocht en met het verouderde keukenblad, anders krijg je geen eengezinswoning.
   Er is niet opgeknapt, maar ze hebben wel de huur verhoogd tot € 583,-. De tegels in de douche
   zijn heel oud en het aanrecht moet echt worden opgeknapt. En in de schuur is geen elektriciteit.
   Dit komt omdat ik de woning geruild heb. Als een huis gewoon leeg komt, knappen ze het eerst
   op, verhogen de huur en verhuren het dan weer. Als Aramis voor een schutting van 90 cm hoog
   € 22,- meer huur per maand vraagt dan is het onbetaalbaar. Aramis moet de mensen ook
   helpen” (bewoner Agathadonk).

Verkeer

Verkeerstechnisch heeft Langdonk een heldere structuur. Veel overzichtelijker dan bijvoorbeeld
Kortendijk. De Burgemeester Schneiderlaan en de Langdonkring zorgen samen voor ontsluiting van alle
buurten. Langdonk wordt hierdoor wel gekenmerkt als een ‘overzichtelijke’ wijk, waarbij de Burgemeester
Schneiderweg echter een barrière vormt tussen Bovendonk en het zuidelijke Langdonk wegens het
drukke verkeer.
* ‘Ook vrachtauto’s en boerentrekkers gaan allemaal over de Burgemeester Schneiderlaan.’
* ‘ Het is voor kinderen nog steeds levensgevaarlijk om de Burgemeester Schneiderlaan over te
   steken.’
* ‘Het plaatsen van een verkeerslicht is wel veilig voor de kinderen die moeten oversteken bij de
   Burgemeester Schneiderlaan.’
* ‘Het kruispunt van het fietspad met de Burgemeester Schneiderlaan is erg slecht. Er zitten ook
   veel gaten in het asfalt van de fietspaden. Dat moet allemaal beter worden.’

                                    Burg. Schneiderlaan; ontsluiting en barrière

Bovendien zorgt de A58 in het noorden voor een brute scheiding met de rest van de stad.
De Langdonkring, waar ook de bus deels over rijdt, is als centrale ontsluitingsstraat van de wijk relatief
druk en er wordt hard gereden. Dat zorgt soms voor gevaarlijke situaties bij de uitritten van de
verschillende donken. Ook is er sprake van jongeren op brommers en motoren. ‘Jongeren die naar de
sportvelden Vierhoeven gaan op brommers en motors, komen allemaal door en langs Langdonk!’
Het wordt als een minpunt gezien dat de bus niet bij heel Langdonk komt: ‘Het busvervoer is te beperkt.
Ouderen en gehandicapten uit deze buurt moeten een kwartier à 20 minuten lopen voor ze bij een halte
zijn.’
De verkeersstructuur heeft echter één belangrijk nadeel: de wijk kent nu er een ‘knip’ in ´t Zand is
gemaakt maar twee ontsluitingen.
* ‘Bij werkzaamheden en ongelukken ontstaan gevaarlijke situaties en loopt alles vast op de
   wegen.’
* ‘Laatst was één uitgang opgebroken; wij konden niet van A naar B komen! De hulpdiensten
   kunnen dat toch ook niet accepteren?’
* ‘Als er één uitvalsweg is gesloten, komt alles hier over de weg en loopt de boel vast. Hoe moet
   het gaan bij calamiteiten? De Dreesweg en de Burgemeester Schneiderlaan zijn de enige
   vluchtwegen per auto.’
* ‘Bewoners en functionarissen voelen zich nogal eens “opgesloten”, omdat er maar twee
   ontsluitingen zijn. Dat is terecht. Zeker nu ’t Zand dicht is.’

                              De ‘knip’ in ’t Zand heeft weinig aanhangers

Omdat ieder nadeel ook z’n voordeel heeft, zorgt deze beperkte toegankelijkheid van Langdonk er ook
voor dat het er vooral om bestemmingsverkeer gaat. Mensen die in een woonbuurt komen, moeten er ook
zijn, wat nog in sterkere mate geldt voor Bovendonk, want het is niet aantrekkelijk voor sluipverkeer. ‘Ze
hebben een knip in ’t Zand gemaakt om het doorgaande verkeer te vermijden. Dat is gelukt. Vrachtauto’s
komen hier haast niet meer. Kinderen spelen op straat.’ De reden ook voor de ‘knip’ in ’t Zand. Zo wordt
een doorgaande route van de Willem Dreesweg via de Benedendonk en Langdonk naar Kortendijk
onmogelijk gemaakt. Veel bewoners zijn echter erg ontevreden over de knip en pleiten juist voor
doortrekken van de Willem Dreesweg.
* ‘De gemeente moet gewoon, zoals de planning was, de Dreesweg doortrekken.’
* ‘Dertig jaar geleden is de bewoners al beloofd, dat de Willem Dreesweg doorgetrokken zou
   worden naar de Zundertseweg.’
* ‘De afsluiting van ’t Zand is zo’n geldverspilling. Doortrekken van de Dreesweg is de oplossing.’
* ‘Doortrekken van de Willem Dreesweg en het weer openmaken van ’t Zand, dat lost veel
   problemen op.’
* ‘De knip in ’t Zand is verschrikkelijk. Ik ga elke dag naar het kerkhof bij de Rucphensebaan. Dat
   kost me nu meer dan 3 km extra. Heel vervelend!’
* ´Het is belachelijk, bezopen dat ze Dreesweg niet gewoon doorgetrokken hebben. Dat is het
   meest logisch!´
* ‘Jammer dat ze ’t Zand hebben afgesloten. Dat heeft geen nut. Nu komen ze nog over de
   rondweg. De hoeveelheid verkeer is ook niet minder geworden. De knip is voor mij ook erg
   onhandig.’
* ‘Door de knip is het drukker geworden op dit deel van de rondweg (bij de Dingenadonk) en er
   wordt te hard gereden, terwijl er zoveel kinderen lopen.’

De gemeente ziet weinig in de wens van bewoners om de Dreesweg door te trekken. Een ambtenaar:
* ‘Het doortrekken van de Willem Dreesweg bij de Benedendonk, wat sommigen graag willen, is alleen het
   verplaatsen van het probleem. Straten als de Alexanderdonk zullen dan minder overlast hebben, maar
   straten als de Friso- en Florisdonk meer. Het lost niet op en er komen nieuwe problemen op de Onyx- en
   Flintdijk.’
Als problematisch gelden ook de voetgangers- en fietstunnels, Patton- en Visdonktunnel.

            De Pattontunnel wordt gezien als een onprettige fietsroute naar Kroeven

* ‘De Patton- en Visdonktunnel, daar ga ik ’s avonds niet door, maar ik ben er nog nooit lastig
   gevallen.’
* ‘De Pattontunnel vind ik ’s avonds niet zo prettig. Dan staat er te veel jeugd. De Visdonktunnel is
   ook vervelend, hoewel daar geen jeugd staat. Het is onmogelijk om daar boven te komen. Veel te
   stijl.’
* ‘Nogal wat medewerksters durven met de fiets geen gebruik te maken van de Patton- of de
   Visdonktunnel.’
* ‘De Antwerpseweg is een probleemstraat. Het Visdonktunneltje is krap en het volgende viaduct
   ver voor mij als fietser naar het station.’
* ‘De Pattontunnel is eng. Er staan altijd veel jongens. Ze roepen en doen van alles en komen
   achter je aan fietsen. Ik fiets er niet langs.’
* ‘De Patton- en de Visdonktunnel zijn te weinig verlicht. Dat is ’s avonds niet zo prettig. Ik rij liever
   om.’
* ‘De Pattontunnel moet toegankelijker gemaakt worden, vooral door de verlichting fors te
   verbeteren. Dat is een voorwaarde om De Wieken ook voor Langdonk tot wijkhuis te maken.’
* ‘De tunnels durf ik overdag wel, maar ’s avonds niet. Ook als er goed licht was zou ik het niet
   doen.’

De gemeente, die ook verbeteringen wil aanbrengen, ziet dat bij monde van een drietal ambtenaren wat
positiever. ‘De Visdonkverbinding voegt kwaliteit toe voor voetgangers en fietsers. Iets soortgelijks geldt
voor het Pattontunneltje, de langzaam verkeerverbinding met Kroeven. De beide tunneltjes zijn echter
slecht. Dat moet beter.’ ‘We willen graag de fiets- en voetgangersverbindingen verbeteren, bijvoorbeeld
door het Patton- en Visdonktunneltje te verbeteren. Zijn er extra langzaam verkeersverbindingen nodig bij
de Langdonkring en de Burgemeester Schneiderlaan? Daar zou naar gekeken kunnen worden als de
reconstructie van de Burgemeester Schneiderlaan (na 2010) begint. Als dan aan beide zijden een dubbel
fietspad aangelegd zou kunnen worden, zou dat ideaal zijn.’ ‘Bij de Pattontunnel is een drempel
aangelegd en alles is gesnoeid. Het lijkt me er nu veilig.’
Verder zijn er bij wijkbewoners klachten over het parkeren, waarbij de afsluiting van ’t Zand en de wens
van doortrekken van de Willem Dreesweg weer opduiken.
* ‘Veel auto’s worden op de verkeerde plek geparkeerd. Jongeren scheuren soms te hard, en kijk
   eens naar die bandensporen op het grote grasveld. Waar is dat voor nodig? Met de afsluiting van
   ’t Zand heb ik geen moeite.’
* ‘De bussluis op ‘t Zand is een probleem. Je kunt er nu niet meer door en de verkeersdruk is niet
   minder geworden. De parkeerdruk is wel toegenomen. Zelfs onze oprit wordt nog wel versperd
   door mensen van de Ziezo-school. Het is een onnodige verandering. Doortrekken van de Willem
   Dreesweg, zoals beloofd was, was veel beter en dan had je deze problemen niet gehad.’
* ‘De straten zijn te smal, zeker als er aan twee kanten auto’s geparkeerd staan. Laatst reed de
   brandweerauto door de straat en werden alle auto’s beschadigd. Sommige mensen hebben
   parkeerplaatsen gemaakt in de tuin, maar dat mag niet. Verschillende gezinnen hebben twee of
   drie auto’s. Er is parkeerruimte tekort. Sommige mensen zetten de auto verkeerd weg en dan kan
   Saver er niet langs. Maandenlang hebben ze mij uit bed gebeld om mijn auto weg te zetten. Met
   hen en de wijkagent heb ik ervoor gezorgd dat het probleem met paaltjes is opgelost, zodat ik
   niet meer lastig gevallen wordt.’
* ‘De weg staat vol met auto’s. Die belemmeren de toegang tot ons huis. Ze zouden de weg op de
   Isabelladonk breder moeten maken en er parkeervakken moeten aanleggen.’
* ‘De Reginadonk is een 30 km gebied, maar dat is niet te zien. Ook hebben we een
   parkeerprobleem. Ze zouden parkeervakken moeten schilderen op straat, zodat de ruimte beter
   benut wordt. Of éénrichtingverkeer maken. Of diagonaal parkeren.’
* ‘Auto’s worden overal op de stoep geparkeerd of in de tuintjes. Dat doe ik zelf ook, want de auto
   werd ondergekrast. Dan zeggen ze: “Het zijn maar kinderen”. Je mag niets zeggen als ze dubbel
   geparkeerd staan. Te lui om even weg te zetten, zodat je er langs kunt.’

B. Bevolkingssamenstelling en sociale cohesie

Van de 4.990 inwoners in Langdonk wonen er 1.011 in Bovendonk, 1.770 in Langdonk-West en 2.209 in
Langdonk-Oost.

Het aantal mensen met een niet-westerse etniciteit stijgt. Het grootste aantal woont in Langdonk-Oost en
het kleinste aantal in Bovendonk. 38% van de jeugd in Langdonk is van niet-westerse etniciteit. Bij de
volwassenen en de ouderen ligt dat heel anders, respectievelijk ruim 24% en een kleine 5%.
* ‘Op het moment dat de huizen in Kalsdonk weg zijn gegaan, zijn veel Turkse en Marokkaanse
   gezinnen in Langdonk komen wonen in de damesdonken’ (bewoner herendonken).
* ‘Zo gauw een woning van Aramis leegkomt, komen er gelijk allochtonen in plaats van
   Nederlanders. Tien jaar terug werd er nog gesproken over één op vijf in verband met integreren.
   Nu hoor je alleen nog maar buitenlands. Laten we maar Turks en Marokkaans gaan leren. Er
   kwamen hier drie woningen leeg, allemaal toegewezen aan allochtonen. Ik heb er op zich geen
   hekel aan, maar geef er nu eens enkelen een huis in de buurt van de directeur van Aramis. Als je
   een betere samenleving wilt, dan moeten er niet te veel buitenlanders wonen. Ik kreeg een
   aanvaring met een allochtoon, heb de wijkagent gebeld, maar hem nooit gezien. Nu moeten ze
   niet bij mij aan komen als ik er een keer eentje bij zijn kladden pak. Zeker als ze op een afstandje
   gaan staan schelden in hun eigen taal’ (bewoner Reginadonk).
* ‘Bij veel onrecht lijkt het wel alsof Nederlanders bang zijn voor buitenlanders. Ik ben er niet bang
   voor. Wil er rustig mee praten. Wel in het Nederlands. Mensen die Nederlands praten, zijn straks
   nog in de minderheid’ (bewoner Reginadonk).
* 'Hier direct in de buurt wonen ook buitenlandse mensen, soms gemengde gezinnen. Gaat prima.
   Niets aan de hand (bewoner Isabelladonk).
* ‘Er komen hier steeds meer buitenlanders. Het worden er meer dan Nederlanders. Ze gaan
   overheersen. Zij zijn de baas op het plein. Ze moeten beter op hun kinderen letten. Die lopen tot
   23 uur buiten. Er wordt veel herrie gemaakt. Als je vroege dienst hebt, zul je het met een heel
   korte slaap moeten doen’ (bewoner Elisadonk).
* ‘Daar woont een Afghaan. We steken wel de hand naar elkaar op en we willen elkaar soms wel
   helpen, maar er is heel weinig contact’ (bewoner Elisadonk).
* ‘Tien jaar geleden heb ik dit huis kunnen kopen. Dit blok is helemaal te koop. De zijstukken
   (blokken woningen) zijn van Aramis. Als die leegkomen trekken er alleen maar buitenlanders in.
   Allemaal mensen die uit o.a. de slooppanden in Kroeven komen. Die denken zo straks dicht bij
   de moskee te zitten. Maar ondertussen trekken de Nederlanders hier weg. Roemenen, Bulgaren,
   Marokkanen komen ervoor in de plaats’ (bewoner Bovendonk).

                                                       niet-westerse inwoners als % van totaal in die niet-westerse leeftijdscategorie